Odpady pod ścisłą kontrolą. Nadchodzi największa zmiana w transgranicznym obrocie od lat.
Od 21 maja 2026 r. zaczną być w pełni stosowane przepisy rozporządzenia (UE) 2024/1157 w sprawie przemieszczania odpadów. Dla przedsiębiorców oznacza to nie tylko kolejną zmianę regulacyjną, lecz faktyczną przebudowę zasad funkcjonowania rynku.
Nowe przepisy wpisują się w szerszy kierunek polityki unijnej, w którym odpady przestają być problemem eksportowanym poza Europę,
a stają się zasobem, za którego zagospodarowanie odpowiada państwo jego wytworzenia.
Koniec starego systemu
Dotychczasowe zasady opierały się na rozporządzeniu (WE) nr 1013/2006, które przez lata stanowiło podstawę regulacji transgranicznego przemieszczania odpadów. Z czasem jednak okazało się, że system ten nie nadąża za realiami globalnego rynku.
W praktyce umożliwiał on eksport odpadów do państw o niższych standardach środowiskowych, co prowadziło do przenoszenia problemów środowiskowych poza Unię Europejską.
Rozporządzenie (UE) 2024/1157 ma ten model definitywnie zmienić.
Trzy kierunki zmian
Nowe przepisy opierają się na trzech filarach.
Pierwszym jest ograniczenie eksportu odpadów poza UE. W praktyce oznacza to znaczne zaostrzenie warunków wywozu, a w przypadku niektórych kategorii odpadów – wprowadzenie dodatkowych zakazów oraz obowiązku szczegółowej weryfikacji instalacji w państwach docelowych.
Drugim filarem jest wsparcie gospodarki o obiegu zamkniętym. Ułatwienia proceduralne mają dotyczyć przede wszystkim przemieszczania odpadów przeznaczonych do recyklingu w obrębie Unii, co ma zwiększyć efektywność wykorzystania surowców wtórnych.
Trzecim celem jest zwiększenie kontroli nad przepływem odpadów i ograniczenie ryzyk środowiskowych.
Cyfrowa rewolucja w dokumentacji
Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian dla przedsiębiorców będzie pełna cyfryzacja procedur.
Dotychczasowa dokumentacja papierowa zostanie zastąpiona systemem elektronicznym DIWASS (Digital Information and Tracking of Waste Shipments), który ma obsługiwać cały proces – od zgłoszeń, przez decyzje administracyjne, po potwierdzenia odzysku lub unieszkodliwienia odpadów.
Zmiana ta oznacza większą przejrzystość systemu, ale jednocześnie wymaga od przedsiębiorców dostosowania procesów wewnętrznych oraz systemów informatycznych.
Nowe obowiązki i większa odpowiedzialność
Zmieniają się również zasady klasyfikacji odpadów oraz zakres odpowiedzialności uczestników rynku.
Nowe przepisy wprost obejmują pośredników i sprzedawców odpadów, którzy dotychczas funkcjonowali na obrzeżach regulacji. Jednocześnie modyfikacji ulegają listy odpadów objętych różnymi procedurami, co wymaga od przedsiębiorców ponownej analizy stosowanych klasyfikacji.
Okres przejściowy bez pełnej jasności
Rozporządzenie przewiduje możliwość korzystania z dotychczasowych zezwoleń wydanych na podstawie wcześniejszych przepisów. Nie oznacza to jednak pełnej ciągłości – zakres stosowania przepisów przejściowych może budzić wątpliwości, zwłaszcza w bardziej złożonych przypadkach.
Dodatkowym wyzwaniem jest sytuacja na poziomie krajowym. Polska dopiero pracuje nad nową ustawą regulującą transgraniczne przemieszczanie odpadów, która ma dostosować krajowy system do unijnych przepisów.
Do czasu jej wejścia w życie przedsiębiorcy funkcjonują w rzeczywistości, w której przepisy unijne obowiązują w pełnym zakresie, ale krajowe mechanizmy ich stosowania pozostają nie w pełni ukształtowane.
Wnioski dla rynku
Nowe rozporządzenie nie jest jedynie zmianą techniczną. To wyraźny sygnał, że Unia Europejska zaostrza podejście do gospodarowania odpadami i przenosi ciężar odpowiedzialności na uczestników rynku.
Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność szybkiego dostosowania się do nowych realiów – nie tylko na poziomie formalnym, lecz przede wszystkim operacyjnym i organizacyjnym.
